Μισό έργο δεν είναι έργο

Διάβασα πρόσφατα μια καταγγελία κατοίκων του δήμου μας. Δεν θα πω ποιων. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε οικισμός, από τον Σχινιά μέχρι το Γραμματικό, και το κείμενο θα άλλαζε μόνο στα τοπωνύμια.

Οκτώ χρόνια αιτήματα. Έγγραφα χωρίς απάντηση. Νερό με διακοπές. Υδροφόρες. Και ένας αγωγός που κατασκευάστηκε, παραλήφθηκε, ανακοινώθηκε ως έργο, αλλά δεν συνδέθηκε ποτέ με τις δεξαμενές που θα του έδιναν νόημα.

Έχω κουραστεί να διαβάζω τα ίδια. Οπότε ας μιλήσουμε με νούμερα, όχι με αγανάκτηση.

Η ύδρευση δεν είναι χάρη

Το άρθρο 75 του ν. 3463/2006 κατατάσσει την ύδρευση στις υποχρεωτικές αρμοδιότητες του δήμου. Δεν είναι επιλογή δημάρχου, δεν είναι προεκλογική παροχή, δεν είναι κάτι που μπαίνει στη σειρά προτεραιότητας μετά την πλατεία και την αφίσα.

Η ΚΥΑ Δ1(δ)/ΓΠ οικ. 27829/2023 (ΦΕΚ Β' 3525), που ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 και τροποποιήθηκε το 2025, ορίζει τον δήμο ως υπεύθυνο φορέα ύδρευσης. Υποχρέωση προγράμματος παρακολούθησης. Υποχρέωση προσέγγισης βασισμένης στον κίνδυνο, από την πηγή μέχρι τη βρύση, δεξαμενές συμπεριλαμβανομένων. Υποχρέωση ενημέρωσης των καταναλωτών.

Ένας οικισμός 500 κατοικιών που δεν ξέρει αν το νερό της δεξαμενής του είναι πόσιμο δεν αντιμετωπίζει καθυστέρηση. Αντιμετωπίζει μη συμμόρφωση.

Η αριθμητική που κανείς δεν θέλει να κάνει

Οι κάτοικοι αναφέρουν κόστος υδροφόρας 10 ευρώ ανά κυβικό. Κρατήστε αυτό το νούμερο.

Κανένα δημοτικό τιμολόγιο ύδρευσης στην Ελλάδα δεν πλησιάζει καν αυτή την τάξη μεγέθους.

Μιλάμε για πολλαπλάσιο, όχι για διαφορά. Ο δημότης πληρώνει τέλη ύδρευσης για μια υπηρεσία, και μετά ξαναπληρώνει δεκαπλάσια για να την προμηθευτεί μόνος του.

Ας το ποσοτικοποιήσουμε με μια συντηρητική παραδοχή. Αν οι μισές από τις 500 κατοικίες αγοράζουν 10 κυβικά τον χρόνο από υδροφόρα, ο λογαριασμός των κατοίκων είναι 25.000 ευρώ ετησίως. Πάνω από τα τέλη που ήδη πλήρωσαν. Σε τέσσερα χρόνια, 100.000 ευρώ από τσέπες ιδιωτών για να καλυφθεί μια αστοχία της διοίκησης.

Δεν έχω τα πραγματικά νούμερα. Ο Δήμος τα έχει. Ας τα δημοσιεύσει.

Τώρα η άλλη πλευρά, και εδώ θα είμαι ειλικρινής ακόμα κι αν δεν με βολεύει. Το κόστος ρεύματος των αντλιών δεν είναι τεράστιο. Η φυσική δίνει περίπου 0,0042 κιλοβατώρες ανά κυβικό ανά μέτρο μανομετρικού ύψους, με ρεαλιστικό βαθμό απόδοσης 65%. Για 120 κυβικά την ημέρα και μανομετρικό 40 μέτρων, βγαίνουν περίπου 20 κιλοβατώρες ημερησίως. Κάτω από 7.500 κιλοβατώρες τον χρόνο. Λίγες χιλιάδες ευρώ.

Άρα το επιχείρημα δεν είναι ο λογαριασμός της ΔΕΗ. Είναι χειρότερο.

Επειδή το ενεργειακό κόστος είναι μικρό, η μη ολοκλήρωση της σύνδεσης δεν εξηγείται καν ως οικονομική επιλογή. Ούτε καν λάθος υπολογισμός είναι. Είναι απλή αδράνεια. Και το πραγματικό τίμημα δεν είναι το ρεύμα: είναι οι καμένες αντλίες, οι σπασμένοι αγωγοί, οι υδροφόρες, οι εθελοντές που κάνουν τη δουλειά της τεχνικής υπηρεσίας και η αξιοπιστία ενός δικτύου που δουλεύει σαν να είναι σε μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Το δίκτυο δεν χαλάει επειδή είναι παλιό

Αυτή είναι η πιο βολική δικαιολογία και η πιο τεχνικά ανακριβής.

Όταν ένα δίκτυο λειτουργεί διακοπτόμενα, γεμίζει αέρα. Στην επαναπλήρωση, ο εγκλωβισμένος αέρας συμπιέζεται και δημιουργεί υδραυλικά πλήγματα με πιέσεις πολλαπλάσιες της λειτουργικής. Στην εκκένωση, δημιουργείται υποπίεση, και η υποπίεση δεν αδειάζει μόνο τον σωλήνα: ρουφάει από το έδαφος ό,τι υπάρχει γύρω από κάθε αρμό. Αυτό δεν είναι θεωρία, είναι ο βασικός λόγος που η διακοπτόμενη υδροδότηση θεωρείται διεθνώς παράγοντας κινδύνου δημόσιας υγείας.

Η λύση λέγεται εξαεριστικό. Κοστίζει λίγες εκατοντάδες ευρώ το τεμάχιο. Ζητείται εδώ και χρόνια.

Δηλαδή το φθηνότερο στοιχείο ολόκληρης της υπόθεσης είναι και αυτό που δεν έγινε ποτέ. Και μετά το κατεστραμμένο δίκτυο χρησιμοποιείται ως άλλοθι για το γιατί δεν γίνεται τίποτα.

Πού βρισκόμαστε ως χώρα

Δεν είμαστε μόνοι στην αποτυχία, αλλά αυτό δεν είναι παρηγοριά.

Σύμφωνα με την πρώτη συγκριτική έκθεση της WAREG, στη σύνταξη της οποίας συμμετείχε κεντρικά η ΡΑΑΕΥ, η Ελλάδα κατατάσσεται στην κατηγορία απωλειών 30% έως 40%, μαζί με Ιρλανδία και Πορτογαλία. Σχεδόν τέσσερα στα δέκα κυβικά που μπαίνουν στα δίκτυα δεν τιμολογούνται ποτέ. Στο Βέλγιο, την Τσεχία, την Εσθονία και τη Λετονία οι απώλειες κινούνται μεταξύ 10% και 20%.

Για σύγκριση μέσα στην Αττική: η ΕΥΔΑΠ δηλώνει διαρροές γύρω στο 15% και μη τιμολογούμενο νερό 23%, με στόχο 8% έως 9% έως το 2029.

Ο Δήμος Μαραθώνος διαχειρίζεται μόνος του την ύδρευση, μέσω δημοτικής υπηρεσίας. Ερώτηση πρώτη, απλή: ποιο είναι το ποσοστό απωλειών του δικτύου μας; Αν η απάντηση είναι ότι δεν μετριέται, τότε δεν έχουμε πρόβλημα συντήρησης. Έχουμε πρόβλημα διοίκησης.

Και το ρολόι τρέχει

Τον Ιούλιο του 2026 τέθηκε σε διαβούλευση το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ που επεκτείνει τη χωρική αρμοδιότητα της ΕΥΔΑΠ σε ολόκληρη την ηπειρωτική Αττική. Προβλέπεται η απορρόφηση 26 δημοτικών τμημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης, 7 ΔΕΥΑ και 8 ΤΟΕΒ, με πακέτο στήριξης 400 εκατομμυρίων ευρώ και αποτίμηση των παγίων που εγκρίνεται από τη ΡΑΑΕΥ.

Σήμερα στη χώρα λειτουργούν πάνω από 735 φορείς διαχείρισης νερού. Ο στόχος είναι δύο.

Άρα το ερώτημα προς τη δημοτική αρχή γίνεται πολύ πιο συγκεκριμένο. Τι ακριβώς θα παραδώσουμε; Ένα δίκτυο χωρίς μητρώο, χωρίς μετρήσεις απωλειών, με ασυντήρητες δεξαμενές και έναν αγωγό που δεν συνδέθηκε ποτέ, αποτιμάται. Και η αποτίμηση επιστρέφει στον δήμο σε ευρώ. Η εγκατάλειψη έχει τιμή, και θα την πληρώσουμε στην παράδοση.

Η σιωπή δεν είναι διοικητική πρακτική

Στην καταγγελία αναφέρεται ότι έγγραφα αιτήματα δεν απαντήθηκαν ποτέ. Ας είμαστε ακριβείς για το τι σημαίνει αυτό.

Ο Κώδικας Διοικητικής Διαδικασίας, ν. 2690/1999, επιβάλλει απάντηση σε αίτημα πολίτη μέσα σε αποκλειστική προθεσμία πενήντα ημερών κατά το άρθρο 4, και χορήγηση διοικητικών εγγράφων κατά το άρθρο 5. Η μη απάντηση δεν είναι αβρότητα που παραλείφθηκε. Είναι παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.

Και υπάρχουν πλέον αποδέκτες. Με τον ν. 5037/2023, η ΡΑΑΕΥ έχει εποπτικές, ελεγκτικές και κυρωτικές αρμοδιότητες επί των παρόχων υπηρεσιών ύδατος, εξετάζει καταγγελίες και επιβάλλει πρόστιμα και συστάσεις. Υπάρχει ο Συνήγορος του Πολίτη. Υπάρχει η Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Και για την παραλαβή ενός έργου ως περαιωμένου ενώ κρίσιμο τμήμα του παραμένει ανεκτέλεστο, υπάρχουν τα άρθρα 170 έως 172 του ν. 4412/2016.

Δεν το γράφω ως απειλή. Το γράφω επειδή οι κάτοικοι έχουν εξαντλήσει τον διάλογο, και πρέπει κάποιος να τους πει ότι ο διάλογος δεν ήταν ο μόνος δρόμος.

Τι σημαίνει σοβαρή διαχείριση

Πέντε πράγματα, με ημερομηνίες, όχι με προθέσεις.

• Πρώτο, ψηφιακό μητρώο δικτύου ύδρευσης για όλο τον δήμο. Πού περνάει ο κάθε αγωγός, τι διάμετρο έχει, πότε τοποθετήθηκε. Χωρίς αυτό, κάθε άλλη συζήτηση είναι εικασία.

• Δεύτερο, μετρητές παροχής στην είσοδο κάθε ζώνης και δημοσίευση του ισοζυγίου νερού ανά εξάμηνο. Αν χάνουμε 40%, να το ξέρουμε και να το λέμε.

• Τρίτο, ολοκλήρωση της σύνδεσης του υπάρχοντος αγωγού με τις δεξαμενές, με προϋπολογισμό, ανάδοχο και ημερομηνία παράδοσης αναρτημένα στη Διαύγεια.

• Τέταρτο, εξαεριστικά στα σημεία που έχουν ήδη υποδειχθεί. Είναι το φθηνότερο μέτρο με τη μεγαλύτερη απόδοση σε ολόκληρο τον φάκελο.

• Πέμπτο, πρωτόκολλο απόκρισης σε βλάβη με μετρήσιμο χρόνο και δημόσιο απολογισμό. Οι εθελοντές είναι δώρο για μια κοινότητα. Δεν είναι υποκατάστατο τεχνικής υπηρεσίας.

Και κάτι τελευταίο

Στην καταγγελία υπάρχει μια φράση που με ενόχλησε περισσότερο από όλες. Οι κάτοικοι γράφουν ότι ο οικισμός τους διαθέτει 40 με 50 ψήφους, και αναρωτιούνται μήπως γι' αυτό δεν γίνεται τίποτα.

Το ότι έφτασαν να το σκεφτούν είναι η πραγματική καταγγελία. Όλα τα υπόλοιπα είναι υδραυλικά.

Ένας δήμος δεν διοικείται με χάρτη εκλογικής απόδοσης. Και ένα έργο δεν ολοκληρώνεται όταν ανακοινώνεται στο δημοτικό συμβούλιο. Ολοκληρώνεται όταν ανοίγεις τη βρύση και τρέχει νερό.